PROFILES
Jan Heurich, Junior: The Architect (1873–1925). Part I – Life and Creativity up to 1906
More details
Hide details
1
Oddział Warszawski SARP
Submission date: 2025-06-07
Acceptance date: 2025-08-10
Publication date: 2025-12-12
Studia 2025;8:206-253
KEYWORDS
TOPICS
ABSTRACT
The year 2025 will mark the passage of one hundred years since the unexpected death
of one of the most outstanding Polish architects of the beginning of the 20th century—
Jan Fryderyk Heurich (1873–1925), referred to as Junior, as well as Son and The
Younger. Jan Heurich, Jr., is considered one of the precursors of the Modern Movement
in Polish architecture. The memory of this exceptional architect is particularly important
now that the heritage of Modernism is being carefully analyzed. The legacy of his
creativity encompasses several of his works that still exist today.
In spite of relatively numerous sources on the creative work of Jan Heurich, Jr., information
and materials devoted to him are dispersed and fail to give a full and cohesive picture
of the achievements of this architect as well as of his social and public work. Apart from
being a rightful commemoration on the one–hundredth anniversary of his death, this paper hopes to serve as a contribution to further research devoted to the life and work of
this architect. The article—the fi rst part of a work devoted to the architect—contains information
on his origins, education, and early professional career—i.e. preceding the year
1907, which is when he commenced work on his largest projects built in Warsaw: the
Krasiński (Raczyński) tenement house, the BTS Cooperative Association Bank, the PTH
Polish Hygienic Society, and the Public Library Building on Koszykowa Street.
Bibliographic and cartographic research, archival analyses, and in situ studies of certain
preserved buildings based on the designs of Heurich, Jr. were conducted for the
purposes of this article. A document that proved signifi cant in the preparing of this text
was the biography of the architect from around the year 1918. It includes information
on the architect’s education, study trips throughout Europe and North Africa, and over
fi fty–three architectural works from the years 1900–1917, eight competition designs,
and pedagogical, public, and social, works.
During his early period of creativity, Jan Heurich, Jr. was a representative of Historicism,
which is seen in the discussed article. The architect was privy to signifi cant theoretical
knowledge on historical styles and had the skills to apply them in practice. He was accomplished
in using scale and architectural detail from various stylistic periods. Thanks
to this, he was predestined to design the type of architecture for which the costume
of the era was key. However, the architect was also familiar with the quest for both
vernacular architecture based on the traditional Polish manor house and new solutions
characteristic of Early Modernism and Secession. In spite of the fact that his works from
the years 1900–1906 do not yet form a cohesive collection—the crop of the works of
an experienced designer—there can be no doubt that this was a period of good praxis,
networking, and shaping a professional position.
REFERENCES (64)
1.
Aftanazy Roman, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, cz. 2, Ziemie ruskie Korony, t. 6, Województwo bełskie, Ziemia Chełmska województwa ruskiego, Wrocław 1992.
2.
Ajewski Konrad, Zbiory artystyczne i galeria muzealna ordynacji zamojskiej w Warszawie, Kozłówka 1997.
3.
Ajewski Konrad, Pałac Błękitny w Warszawie jako przykład mecenatu Maurycego Zamoyskiego, „Niepodległość i Pamięć”, 2010, nr 17/1 (31), s. 39–55,
https://bazhum.muzhp.pl/media/...- t17-n1_31-s39-55.pdf [dostęp: 21.05.2025].
4.
Belina Brzozowski Antoni, Kozłówka w moich wspomnieniach 1924–1942, Kozłówka 2005.
5.
Bero Józef (na podstawie którego materiałów opracowała Red. ), Heurich Jan Kacper (1834–1887), [w:] Polski Słownik Biograficzny, Wrocław-Warszawa-Kraków 1960–1961, t. 21, s. 489–490.
6.
Dudkowski Michał, Dwie udane adaptacje d worca w Skierniewicach, [w:] Ochrona wartości w procesie adaptacji zabytków, red. B. Szmygin, Warszawa 2015, s. 105–114.
7.
Galicka Izabella, Sygietyńska Hanna, Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 10: woj, warszawskie, z. 8: pow. mińsko-mazowiecki, Warszawa 1968.
8.
Górak Jan, Nieznane dworki Lubelszczyzny, „Studia i Materiały Lubelskie”, 1986, t. 11, s. 117–181.
9.
Hertel Józef, Jeszcze o Konstancinie, „Spotkania z Zabytkami”, 1986, nr 1, s. 46–47.
10.
Heurich Jan, Przewodnik dla stolarzy, obejmujący cały zakres stolarstwa / podług najlepszych dzieł obcych, z zastosowaniem się do potrzeb i zwyczajów stolarzy polskich, ułożył Jan Heurich, Warszawa 1862.
11.
Heurich Jan, Przewodnik dla cieśli obejmujący cały zakres ciesielstwa z 299 drzeworytami w tekście. Podług najlepszych dzieł obcych, z zastosowaniem się do potrzeb i zwyczajów krajowych ułożył Jan Heurich Budowniczy wolno-praktykujący, Warszawa 1871.
12.
Heurich, Jan, Jak robotnicy u nas mieszkają, a jak mieszkać mogą i powinni: odczyt popularny wypowiedziany dnia 11 maja 1873 r, Warszawa 1873.
13.
Jaroszewski Tadeusz S., Dwór polski tuż przed I wojną światową, [w:] Przed wielkim jutrem, Sztuka 1905–1918, Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Warszawa październik 1990, red. T. Hrankowska, Warszawa 1993, s. 21–59.
14.
Jaroszewski Tadeusz S., Od klasycyzmu do nowoczesności, Warszawa 1996.
15.
Juszkiewicz Bożena, Przebudowa zespołu pałacowego w Kozłówce w latach 1897–1911, [w:] Muzea i rezydencje w Polsce. Materiały sesji naukowej zorganizowanej w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce 14–16 października 2004, red. K. Kornacki, G. Antoniuk, M. Bordzioł, T. Jabłońska, A. Szczepaniak, J. Szczepaniak, Kozłówka 2004, s. 9–30.
16.
Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 5, Województwo Poznańskie, red. T. Ruszczyńska, A. Sławska, z. 6, Powiat kaliski, inwentaryzację przeprowadziły Ruszczyńska Teresa, Sławska Aniela, Winiarz Zofia, Warszawa 1960.
17.
Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 8, Województwo lubelskie, red. R. Brykowski, E. Smulikowska, z. 11, Dawny powiat lubartowski, oprac. Brykowski Ryszard, Warszawa 1976.
18.
Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 10, Województwo Warszawskie, red. I. Galicka, H. Sygietyńska, z. 8, Powiat mińsko-mazowiecki, oprac. Galicka Izabella, Sygietyńska Hanna, Warszawa 1968.
19.
Konkurs XIV Koła Architektów, „Przegląd Techniczny”, 1905, nr 19, s. 232.
20.
Kon kurs XV Koła Architektów, „Przegląd Techniczny, 1906, nr 10, s. 108.
21.
Kwiatkowski Marek, Architektura mieszkaniowa Warszawy, Warszawa 1989.
22.
Kwiatkowska Maria Irena, Kwiatkowski Marek, Historia Warszawy XVI–XX wieku. Zabytki mówią, Warszawa 1998.
23.
Ks. Z. M., Ś. p. Jan Heurich, „Zwiastun Ewangeliczny”, 1925, nr 51.
24.
Ks. Z. M. Pogrzeb Ś P. Jana Heuricha, „Zwiastun Ewangeliczny”, 1925, nr 52.
25.
Leśniakowska Marta, Jan Koszczyc Witkiewicz (1881–1958) i budowanie w jego czasach, Warszawa 1998.
26.
Łoza Stanisław, Rodziny Polskie pochodzenia cudzoziemskiego osiadłe w Warszawie i okolicach, t. 2, Warszawa 1934.
27.
Łoza Stanisław, Architekci i budowniczowie w Polsce, Warszawa 1954.
28.
Majew ska-Maszkowska Bożenna Heurich Fryderyk Marcin (1804–1870), [w:] Polski Słownik Biograficzny, Wrocław-Warszawa-Kraków 1960–1961, t. 21, s. 488–489 .
29.
Manteufflowa Maria, Heurich Jan, junior (1873–1925), [w:] Polski Słownik Biograficzny, Wrocław-Warszawa-Kraków 1960–1961, t. 21, s. 490–491.
30.
Markiewicz Tomasz, Świątek Tadeusz W., Wittels Krzysztof, Polacy z wyboru. Rodziny pochodzenia niemieckiego w Warszawie w XIX i XX wieku, Warszawa 2012.
31.
Miłobędzki Adam, Zarys dziejów architektury w Polsce, Warszawa 1989.
32.
Miłobędzki Adam, Warszawa około roku 1900: scena architektoniczna i jej aktorzy; [w:] Sztuka około 1900 w Europie Środkowej — materiały międzynarodowej konferencji zorganizowanej w dniach 20–24 października 1994, red. P. Krakowski, J. Purchla, Kraków 1997, s. 87–90.
34.
Niedźwiedź Józef, Leksykon historyczny miejscowości dawnego województwa zamojskiego, Zamość 2003.
35.
Niemojewski Lech, Ku syntezie trzech pokoleń, „Kurier Warszawski”, 23.12.1934, nr 352, s. 17–18.
36.
Noakowski Stanisław, Jan Heurich jako architekt-artysta, „Architektura i Budownictwo”, 1926, nr 12 , s. 3–16.
37.
Olszewski Andrzej K., Przegląd problematyki architektonicznej, [w:] Polskie życie artystyczne w latach 1890–1914, red. A. Wojciechowski, Wrocław-Warszawa-Kraków 1967, s. 141–156.
38.
Olszewski Andrzej K., Nowa forma w architekturze polskiej 1900–1925, Wrocław 1967.
39.
Omilanowska Małgorzata, Most i wiadukt Księcia Józefa Poniatowskiego, Warszawa 1991.
40.
Omilanowska Małgorzata, Polscy architekci w Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych w latach 1814–1918, „Biuletyn Historii Sztuki”, 2004, nr 3–4, s. 351–370.
41.
Popławska-Bukało Ewa, Gmach biblioteki publicznej w Warszawie, „Ochrona Zabytków”, 2006, nr 2, s. 57–86.
42.
Otrzymujemy pismo następujące, „Sztuka”, 08.1904, s. 269–270.
43.
Postroĭka varshavsko-kalishskoĭ zh. d. 1900–1903, Warszawa 1903.
44.
Rocznik Naukowo-Literacko-Artystyczny na rok 1905, Warszawa 1905.
45.
Rogaczewski Bogumił, Jan Heurich jako działacz społeczny, „Architektura i Budownictwo”, 1926, nr 12 , s. 17–21.
46.
Roguska Jadwiga, Środowisko architektoniczne Warszawy na przełomie XIX i XX wieku (1980–1914), „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki”, 1974, z. 3, s. 219–230.
47.
Rostworowski Stanisław Jan, Inicjatywy gospodarcze Rostworowskich (1865–1934) w Milejowie na Lubelszczyźnie, „Studia z Historii Społeczno-Gospodarczej XIX i XX Wieku”, 2010, nr 7, s. 275–288,
http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/... [dostęp: 27.04.2025].
48.
Rozbicka Małgorzata, Małe mieszkanie z ogrodem w tle w teorii i praktyce popularnego budownictwa mieszkaniowego w międzywojennej Polsce, Warszawa 2007.
49.
Rozbicka Małgorzata, Władysław Marconi, architekt wolno praktykujący (1848–1915), część II, Czas stabilizacji, zdobywania nowych kompetencji i umacniania pozycji zawodowej i społecznej (około 1888–1898), „Teka Komisji Urbanistyki i Architektury O/Pan w Krakowie”, 2024, TOM LII/2/2024, s. 343–373.
50.
Rozstrzygnięcie konkursów, „Architekt”, 1902, nr 8, s. 95.
51.
Rut Michał, Pałac w Klemensowie za czasów Maurycego Zamoyskiego, [w:] Muzea i rezydencje w Polsce. Materiały sesji naukowej zorganizowanej w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce 14–16 października 2004, red. K. Kornacki, G. Antoniuk, M. Bordzioł, T. Jabłońska, A. Szczepaniak, J. Szczepaniak, Kozłówka 20 04, s. 339–358.
52.
Skorowidz mieszkańców miasta Warszawy z przedmieściami na rok 1854, Warszawa 1854.
53.
Solec: Zakład Wód Mineralnych Siarczano-Słonych: 90-ty rok istnienia, folder reklamowy, 1927.
54.
Sprawozdanie Komitetu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Królestwie Polskiem, za rok 1901, Warszawa 1902.
55.
Szczepaniak Jacek, Program ideowy Konstantego Zamoyskiego w pałacu w Kozłówce, [w:] Muzea i rezydencje w Polsce. Materiały sesji naukowej zorganizowanej w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce 14–16 października 2004, red. K. Kornacki, G. Antoniuk, M. Bordzioł, T. Jabłońska, A. Szczepaniak, J. Szczepaniak, Kozłówka 2004, s. 31–86.
56.
Szulc Eugeniusz, Cmentarz ewangelicko-augsburski w Warszawie, zmarli i ich rodziny, Warszawa 1989.
57.
Ś.p. Jan Heurich, „Kurier Warszawski”, 12.12.1925, s. 4.
58.
Szulińska Margerita, Popławska-Bukało Ewa, Marconi-Betka Anna, Zabytki powiatu piaseczyńskiego, Piaseczno-Warszawa 2006.
59.
Świątek Tadeusz Władysław, Konstancin. Wędrówka śladami ludzi i zabytków, Warszawa 1995.
60.
Świątek Tadeusz Władysław, Konstancin. Śladami ludzi i zabytków, Warszawa- Pruszków-Konstancin-Jeziorna 2007.
61.
Świątkowski Henryk, Taryffa domów miasta Warszawy i Pragi z planem ogólnym i 128 szczegółowych planików ulic i domów, Warszawa 1852.
62.
Tomiczek Marek P., Bank Towarzystw Spółdzielczych w Warszawie (dom pod Orłami), [w:] Dzieła czy kicze, red. E. Grabska, T.S. Jaroszewski, Warszawa 1981, s. 333–385.
63.
Wiadomości bieżące, „Kurier Warszawski, Dodatek Poranny”, 7 (19). 11. 1896.
64.
Z. K. Jan Heurich, „Przegląd Techniczny”, 1887, t. XXIV, s. 107–108.