W okresie międzywojennym (1921–1939) największe miasta województwa wołyńskiego II Rzeczypospolitej – Równe i Łuck – stały się przedmiotem implementacji nowoczesnych koncepcji urbanistycznych oraz podejść do rekonstrukcji i rozwoju środowiska miejskiego, które wykształciło się ewolucyjnie na przestrzeni poprzednich stuleci.

Celem artykułu jest analiza projektów rozwoju przestrzenno-planistycznego miast Równego i Łucka, z lat 20. i 30. XX wieku w kontekście koncepcji europejskiej i polskiej urbanistyki pierwszej tercji XX wieku.

W toku pracy zastosowano ogólnonaukowe metody badań empirycznych: kwerendę archiwalną źródeł pierwotnych, metody porównawcze, analizy historyczno-genetycznej oraz strukturalno-kompozycyjnej.

W artykule przeanalizowano specyfikę kształtowania koncepcji projektowych badanych miast. Dla Równego kluczowe znaczenie miało rozstrzygnięcie konkursu architektonicznego z 1936 roku na projekt ogólnego zabudowania miasta. Zwycięskie projekty wykazały aktywne wdrażanie idei funkcjonalizmu urbanistycznego jako podstawy przekształceń przestrzennych: zastosowanie nowoczesnych metod analizy przedprojektowej, które poprzedzały opracowanie planu zabudowania; uporządkowanie struktury przestrzennej miasta poprzez strefowanie terenów zgodnie z ich funkcją; projektowanie nowych dzielnic mieszkaniowych opartych na zasadach rozproszonej, lecz powiązanej przestrzeni (model „miasta-ogrodu”); kształtowanie infrastruktury rekreacyjnej, w tym spójnego systemu terenów zieleni i parków; integrację systemu transportowego z uwzględnieniem rosnącego znaczenia komunikacji samochodowej i kolejowej.

Kształtowanie koncepcji planu zabudowania Łucka odbywało się z uwzględnieniem roli krajobrazu naturalnego, w szczególności doliny rzeki Styr, w strukturze przestrzennej miasta. Przeanalizowano projekty urbanistyczne rozwoju historycznego centrum miasta.

Przy opracowywaniu planów generalnych obu miast widoczny był wpływ warszawskiej szkoły urbanistycznej na modernizację urbanistyczną oraz stopniowe przejście od planowania fragmentarycznego do kompleksowego zagospodarowania przestrzeni miejskiej.

Idee funkcjonalnego planowania urbanistycznego zawarte w planach generalnych Równego i Łucka nie zostały zrealizowane z przyczyn ekonomicznych oraz w związku ze zmianą sytuacji historycznej – wybuchem II wojny światowej. Niemniej jednak to właśnie te dokumenty stały się podstawą projektowo-metodologiczną dla przestrzenno-planistycznego rozwoju miast w okresie powojennym.