PRACA ORYGINALNA
Łódź w budowie. Absolwenci Wydziału Architektury PW w środowisku łódzkich architektów dwudziestolecia międzywojennego.
 
Więcej
Ukryj
1
Szkoła Doktorska Politechniki Warszawskiej
 
 
Data nadesłania: 09-06-2025
 
 
Data akceptacji: 01-08-2025
 
 
Data publikacji: 12-12-2025
 
 
Studia 2025;8:92-147
 
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Z chwilą zakończenia pierwszej wojny światowej, w warunkach nowopowstałego państwa polskiego Łódź stanowi duże, drugie co do wielkości miasto kraju. Zmaga się jednak z brakami w infrastrukturze oraz problemami gospodarczymi i społecznymi wynikającymi ze strat wojennych w przemyśle. W pierwszych latach dwudziestolecia miasto dysponuje nieliczną i niewystarczającą kadrą inżynierów budownictwa, która w kolejnych latach zasilana jest przez architektów wykształconych na zagranicznych uczelniach.

Przedmiotem pracy jest opisanie rozwoju łódzkiego środowiska architektów w okresie dwudziestolecia międzywojennego, w tym znaczenia Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej na społeczność zawodową miasta i jego krajobraz architektoniczny. Architektura Łodzi omawianego okresu jest przedmiotem badań i publikacji, jednak obszerność łódzkiego zasobu archiwalnego sprawia, że w dalszym ciągu pozostaje nieprzebadany i nieopisany.

Praca jest efektem przeprowadzonych badań bibliograficznych i kwerend archiwalnych dotyczących życiorysów wybranych architektów oraz ich twórczości. Przedmiotem badań była aktualna literatura przedmiotu, prasa pochodząca z omawianego okresu oraz dokumentacja archiwalna zgromadzona w samorządowych i państwowych instytucjach oraz w zbiorach prywatnych rodzin opisywanych twórców.

Analizie poddany zostaje proces przekształcania się łódzkiego środowiska architektonicznego, wpływ młodego pokolenia twórców na struktury instytucjonalne i krajobraz architektoniczny miasta. Szczególną uwagę poświęcono konfliktom o charakterze pokoleniowym i światopoglądowym, wpływowi zewnętrznych wzorców ideowych na lokalne praktyki projektowe oraz znaczeniu konkursów architektonicznych. Przedstawiono dynamikę rozwoju środowiska architektów i proces wchodzenia na scenę zawodową grupy twórców, których edukacja przebiegała w realiach niepodległego państwa polskiego. Artykuł podejmuje próbę uporządkowania informacji na temat środowiska architektów, którzy, mimo braku spektakularnych karier ogólnopolskich, wywarli trwały wpływ na obraz miasta i jego architektoniczną tożsamość.
REFERENCJE (58)
1.
Album Młodej Architektury, 1930.
 
2.
„Architektura”, 1950, nr 12.
 
3.
„Architektura i Budownictwo”, 1927, nr 3.
 
4.
„Architektura i Budownictwo”, 1928, nr 4.
 
5.
„Architektura i Budownictwo”, 1930, nr 1/2.
 
6.
„Architektura i Budownictwo”, 1934, nr 6.
 
7.
„Architektura i Budownictwo”, 1938, nr 4/5.
 
8.
„Architektura i Budownictwo”, 1938, nr 7.
 
9.
„Biuletyn Przetargowy”, roczniki 1936–1939.
 
10.
Brodzka Justyna, Wiesław Lisowski, Łódź 2008.
 
11.
„Dom osiedle mieszkanie”, 1931, nr 3.
 
12.
„Dom osiedle mieszkanie”, 1931, nr 6.
 
13.
Domińczak Michał, „Faszyści” i „żydo-demokraci”. Walka o wpływy w Stowarzyszeniu Architektów Polskich w latach 1937–1939, „Glaukopis”, 2024, nr 41, s. 21–79.
 
14.
Dudkowski Michał, W stronę modernizmu. Architekt Romuald Miller, Warszawa 2024.
 
15.
„Gazeta Lwowska”, 1937, nr 42.
 
16.
Ginsbert Adam, Łódź, studium monograficzne, Łódź 1962.
 
17.
Hirszfeld Ludwik, Historia jednego życia, Kraków 2011.
 
18.
Janowska Anita Halina, Krzyżówka, Warszawa 2010.
 
19.
Kalendarz informator na województwo łódzkie na rok 1922, Łódź 1922.
 
20.
Kalendarz informator na województwo łódzkie na rok 1923, Łódź 1923.
 
21.
Kalendarz techniczno-budowlany 1928, Warszawa 1928.
 
22.
Kalendarz techniczno-budowlany 1929–1930, Warszawa 1928.
 
23.
Kalendarz techniczno-budowlany 1930-1931, Warszawa 1930.
 
24.
„Komunikat SARP”, 1936, nr 11.
 
25.
„Komunikat SARP”, 1937, nr 3.
 
26.
„Komunikat SARP”,1937, nr 6/7.
 
27.
„Komunikat SARP”, 1938, nr 4/5.
 
28.
„Komunikat SARP”, 1938, nr 6.
 
29.
„Komunikat SARP”, 1938, nr 7/8/9.
 
30.
„Komunikat SARP” , 1939, nr 7.
 
31.
Konstantynów Dariusz, Żydzi i architektura (z perspektywy polskiego nacjonalizmu lat trzydziestych XX wieku), „Kwartalnik Historii Żydów”, 2009, nr 4, s. 411–425.
 
32.
Koszewska Joanna, Mika Grzegorz, Ilustrowany atlas architektury północnego Mokotowa, Warszawa 2017.
 
33.
Król Joanna, „Podczas wojny przebywał w łódzkim getcie”. Portret architekta Ignacego Gutmana, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”, 2020, nr 16, s. 324–340.
 
34.
Księga adresowa miasta Łodzi (…) 1937–1939, Łódź 1937.
 
35.
Łapa Małgorzata, Od „miasta analfabetów” do edukacyjnego wzorca, [w:] Łódź, historia miasta poprzez wieki, tom 3, 1914–1945, red. P. Waingartner, Łódź 2024, s. 82–90.
 
36.
Łoza Stanisław, Architekci i budowniczowie w Polsce, Warszawa 1954.
 
37.
Malinowski Jerzy, Painting and sculpture by Polish Jews, in the 19th and 20th centuries (to 1939), Warszawa-Toruń 2017.
 
38.
„Mały Dziennik”, 1939, nr 229.
 
39.
Mały rocznik statystyczny 1939, Warszawa 1939.
 
40.
Marzyński Stanisław, Koło, Stowarzyszenie i Towarzystwo, [w:] Fragmenty stuletniej historii 1899-1999, relacje, wspomnienia, refleksje w stulecie organizacji warszawskich architektów, Warszawa 2001, s. 61–66.
 
41.
Minorski Jan, Społeczne i gospodarcze tło działalności środowiska architektonicznego 1918–1939, [w:] Fragmenty stuletniej historii 1899–1999, ludzie, fakty, wydarzenia w stulecie organizacji warszawskich architektów, Warszawa 2001, s. 63–88.
 
42.
Olenderek Joanna, Łódzki modernizm i inne nurty przedwojennego budownictwa, tom 1, Obiekty użyteczności publicznej, Łódź 2012.
 
43.
Olenderek Joanna, Łódzki modernizm i inne nurty przedwojennego budownictwa, tom II, Osiedla i obiekty mieszkalne, Łódź 2012.
 
44.
Olenderek Joanna, Proces kształtowania przestrzeni w Łodzi II Rzeczpospolitej a awans administracyjny miasta, Łódź 2004.
 
45.
Pardała Wojciech, Adolf Goldberg – pod(łódzki) (nie)znany architekt i (nie)znany urbanista, [w:] Łódź u like 2015/2016, 7/8, Ogólnopolskie seminarium naukowe studentów architektury: zobaczyć, dotknąć, doświadczyć, przeżyć, opowiedzieć, red. K. Błaszczyk, T. Kroc, W. Witkowski, Łódź 2017, s. 239–247.
 
46.
Getka-Kenig Mikołaj, Plan londyński. Niezrealizowana wizja odbudowy Warszawy (1945–1946), Warszawa 2021.
 
47.
Przybylski Aleksander, Abisynia osiedle na poznańskim Grunwaldzie, Poznań 2017.
 
48.
Rytel Grzegorz, Lucjan Korngold Warszawa-Sao Paulo 1897–1963, Warszawa 2014.
 
49.
Stefański Krzysztof, Henryk Hirszenberg (1885–1955) i środowisko żydowskich architektów Łodzi, Łódź 2021.
 
50.
Stefański Krzysztof, Ludzie, którzy zbudowali Łódź leksykon architektów i budowniczych miasta, Łódź 2009.
 
51.
Stefański Krzysztof, Ciarkowski Błażej, Modernizm w architekturze Łodzi XX wieku, Łódź 2018.
 
52.
Strzałkowski Jacek, Architekci i budowniczowie w Łodzi do 1944 roku, Łódź 1997.
 
53.
Sumorok Aleksandra, Architektura i urbanistyka Łodzi okresu realizmu socjalistycznego, Warszawa 2010.
 
54.
Sztuka Aleksandra, Radiostacja: nowa dzielnica mieszkaniowa modernistycznej Łodzi, „TECHNE/TEXNH. Pismo łódzkich historyków sztuki”, 2013, nr 1, s. 27–44.
 
55.
Szymański Marcin, Polityka gospodarcza miasta i przedsiębiorstwa miejskie, [w:] Łódź, historia miasta poprzez wieki, tom 3, 1914–1945, red. P. Waingartner, Łódź 2024, s. 251–263.
 
56.
Walczak Wojciech, Łódzkie konkursy architektoniczne w latach 1918-1939, [w:] Sztuka łódzka, materiały sesji naukowej oddziału łódzkiego Stowarzyszenia Historyków Sztuki Warszawa-Łódź 1977, s. 99–104.
 
57.
Wiśniewski Mirosław, Wpływ planowania przestrzennego na rozwój strefy zurbanizowanej Łodzi w okresie powojennym, Łódź 2012.
 
58.
Wspomnienia byłych studentów Politechniki Warszawskiej z pierwszych lat jej istnienia (1898–1905), Warszawa 1955.
 
eISSN:2956-591X
ISSN:2657-5795
Journals System - logo
Scroll to top